مصاحبه با کارشناس تغذیه و رژیم درمانی بیمارستان و مرکز قلب سینا؛ ﺩﯾﺎﺑﺖ ﻭ شیوه ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺳﺎلم (ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻭ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺪﻧﯽ)

مصاحبه با خانم مهنوش مرادي كارشناس ارشد تغذيه و رژيم درماني: ديابت و شيوه زندگي سالم (تغذيه و فعاليت بدني)

به گزارش مركز روابط عمومي و اطلاع رساني بيمارستان و مركز قلب سينا، ديابت به عنوان يك بيماري مزمن در سال هاي اخير توجه زيادي را به خود جلب نموده است. نكته قابل تأمل اينكه حدود 25 درصد افراد حتي از ابتلاي خود به ديابت آگاه نيستند كه اين مي تواند عوارض زياد و گاه غيرقابل جبراني را براي افراد ايجاد نمايد. در اين مصاحبه، با خانم مهنوش مرادي، كارشناس ارشد تغذيه و رژيم درماني بيمارستان و مركز قلب سينا، درباره ديابت و شيوه زندگي سالم (تغذيه و فعاليت بدني) گفتگو خواهيم كرد.

خانم مرادي، سوال اول اينكه رژیم غذایی سالم برای افراد دیابتی چیست؟ و از همه مهتر تغذیه سالم برای این افراد باید چه گروه‌های غذایی را شامل باشد؟

در ابتدایی‌ترین قدم، مهم‌ترین نکته‌ی قابل ذکر این است که رژیم غذایی خاص و واحدی که برای تمام بیماران دیابتی قابل تجویز باشد، وجود ندارد، زیرا عواملی همچون سن، جنسیت، عوامل وراثتی و ژنتیکی، میزان فعالیت بدنی، اهداف زندگی و سطح کیفی مورد انتظار در زندگی در این امر تاثیرگذار هستند. به خاطر داشته باشید در یک نگاه کلی، رژیم غذایی یک بیمار دیابتی تا حد زیادی مشابه رژیم غذایی سالمی است که برای افراد دیگر توصیه می‌شود. رژیمی متعادل مبتنی بر تنوع و گنجاندن غذاهای مختلف از همه‌ی گروه‌های اصلی غذایی است که باید در مقادیر درست و کنترل شده بر اساس نیازهای بدن و با زمان‌بندی مناسب در نظر گرفته شود.

آیا در رژیم غذایی دیابتی باید خوراکی‌های مورد علاقۀ خود حذف شود؟

برخی هم تصور می‌کنند با ابتلا به دیابت، باید به‌طور کامل مصرف بعضی مواد غذایی را کنار بگذارند. درصورتی‌که در تغذیۀ دیابتی احتیاجی نیست غذاها و خوراکی‌های مورد علاقه‌تان را کنار بگذارید، تنها کافی است اصل تعادل، تنوع و تناسب در رژیم غذایی را رعایت کنید. یعنی روزانه از همۀ گروه‌های غذایی موجود در هرم مواد غذایی، به تناسب نیاز بدنتان، مصرف کنید. زیرا نهایتاً آنچه به‌عنوان غذا می‌خورید نه‌تنها در میزان کنترل دیابت اثرگذار است، بلکه در احساس سلامتی و سطح انرژیتان هم موثر خواهد بود.

از نظر شما اصول صحیح تغذیه در دیابت چه مي باشد؟

کلید مدیریت دیابت، رعایت اصول تغذیه، در کنار انجام فعالیت بدنی منظم، مدیریت استرس و مصرف صحیح داروهای کنترل قند خون است. علاوه بر آن با رعایت اصول تغذیه در دیابت می‌توانید به‌خوبی وزن خود را مدیریت کنید و از ابتلا به چاقی و اضافه‌وزن بپرهیزید. با داشتن وزن مناسب نه‌تنها می‌توانید قند خون را بهتر مدیریت کنید، بلکه می‌توانید از ابتلا به سایر بیماری‌های مزمن هم تا حد زیادی جلوگیری کنید.

برای مصرف منظم وعده‌ها و میان‌وعده‌ها چگونه بايد برنامه‌ریزی كرد؟

یکی از اصول مهم در رژیم غذایی دیابت، داشتن برنامۀ منظم برای مصرف وعده‌های غذایی و میان‌وعده‌هاست. زیرا از این طریق می‌توانید دیابت را بهتر کنترل کنید و از نوسانات شدید قند جلوگیری کنید. اما گاهی برخی افراد دیابتی که دچار چاقی یا اضافه‌وزن هستند، ازطریق حذف وعده‌های غذایی خود، تصمیم به کاهش وزن می‌گیرند. انتخاب این روش برای کاهش وزن، کاری نادرست است. زیرا اگر از انسولین یا برخی داروهای کاهندۀ قند خون استفاده می‌کنید، این کار می‌تواند منجر به افت قند خون (هیپوگلیسمی) یا نوسانات شدید آن شود. لذا پيشنهاد مي شود بر اين اساس عمل شود:

1- میان وعده‌های هوشمندانه انتخاب شوند

در رژیم غذایی برای افراد دیابتی توصیه می‌شود برای میان‌وعده، به‌جای خوردن تنقلات ناسالم، مثل چیپس، پفک و شکلات، جایگزین‌های سالم انتخاب کنید. بهتر است با توجه به عدد قند خونتان، از خوراکی‌های سالمی مانند ماست، میوه، سبزیجات، نان و پنیر، آجیل بدون نمک، مغزها و دانه‌ها استفاده کنید.

2- کربوهیدرات هاي غذایي شمرده شوند

کربوهیدرات‌ها منبع اصلی انرژی بدن انسان هستند. کربوهیدرات‌ها از طریق مصرف مواد غذایی گوناگونی مثل نان، برنج، ماکارونی، پاستا، رشته‌ها، میوه‌ها، حبوبات، لبنیات، قند و شکر به بدن ما می‌رسند. کربوهیدرات‌ها سریع‌تر از سایر مواد مغذی می‌توانند قند خون را بالا ببرند. بنابراین در تغذیۀ افراد دیابتی، اینکه چه مقدار و چه نوع کربوهیدراتی مصرف می‌شود، اثر مستقیمی روی کنترل قند خون دارد.

3- مدیریت وزن انجام شود

مدیریت وزن در رژیم غذایی دیابتی، یک اصل مهم در کنترل قند، فشار و چربی خون محسوب می‌شود. همچنین اگر دچار اضا‌فه‌وزن یا چاقی هستید کاهش وزن می‌تواند به کاهش مقاومت به انسولین و جلوگیری از ایجاد عوارض دیابت کمک کند. برای مدیریت وزن می‌توانید از رژیم‌های غذایی گوناگون یا الگوهای غذایی مختلف مانند الگوی بشقاب سلامت استفاده کنید. بنابراین توصیه می‌کنیم با کمک مشاور تغذیه، از رژیم غذایی سالم، متعادل و متنوع پیروی کنید تا به وزن مطلوب خود برسید. در رژیم غذایی دیابت بهتر است به جای غذاهای حاوی شکر از خوراکی‌های سالم استفاده کنید.

4- كاهش مصرف مواد غذایی حاوی شکر

خوراکی‌های حاوی شکر معمولاً کربوهیدرات زیادی دارند. کربوهیدرات‌ها می‌توانند باعث بالا رفتن قند خونتان شوند. همین‌طور این نگرانی وجود دارد که با زیاده‌روی در مصرف خوراکی‌های حاوی شکر، مصرف مواد سالم و مغذی کاهش یابد. اما کنار گذاشتن کامل خوراکی‌های حاوی شکر کاری سخت و غیرقابل‌انجام به‌نظر می‌رسد. می‌توانید در ابتدا با جایگزین کردن خوراکی‌های سالم به‌جای ناسالم شروع کنید. به‌‌عنوان مثال به‌جای کیک یا کلوچه از میوۀ تازه یا میوه‌های استفاده کنید و به‌جای نوشیدنی‌های حاوی شکر، آب بنوشید یا از نوشیدنی‌هایی که با شیرین‌کنندۀ رژیمی شیرین شده‌اند، البته به میزان متعادل، استفاده کنید. برخی خوراکی‌ها مانند سس‌های سالاد و ماست‌های میوه‌ای هم، برخلاف تصور ما، حاوی شکر هستند. به این نوع شکر، شکر پنهان گفته می‌شود. با دقت به ترکیبات مواد غذایی می‌توانید متوجه وجود آن در مادۀ غذایی شوید. پس بهتر است حواسمتان به مقدار مصرف این خوراکی‌ها هم باشد.

5- افزايش فیبر غذايي

در غذای دیابتی‌ها لازم است میزان مصرف روزانۀ فیبر افزایش یابد. ازجمله منابع غذایی فیبر در جدول غذای دیابتی‌ها می‌توان به غلات کامل، حبوبات، میوه‌ها و سبزی‌ها اشاره کرد. مطالعات نشان می‌دهد، مصرف فیبر، مي تواند به کنترل بهتر قند خون، بهبود عملکرد دستگاه گوارش و جلوگیری از یبوست (به‌شرط مصرف آب کافی در کنار آن)، ایجاد احساس سیری و کاهش سطح کلسترول، کاهش احتمال ابتلا به بیماری‌های قلب و ‌عروقی كمك نمايد.

6- جايگزيني چربي هاي سالم با چربی‌های ناسالم

افراد مبتلا به دیابت بیش از سایرین در معرض ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی قرار دارند. به همین دلیل توصیه می‌شود تا حد امکان مصرف منابع غذایی حاوی چربی اشباع را کاهش دهید. ازجمله منابع غذایی حاوی چربی‌های اشباع می‌توان به گوشت‌های پرچرب، لبنیات پرچرب، کره، سرشیر، خامه و روغن‌های جامد اشاره کرد. توصیه می‌شود به‌جای چربی‌های اشباع و ناسالم، از روغن‌های مایع گیاهی مانند روغن زیتون، کنجد، آفتابگردان، آووکادو، آجیل و مغزها استفاده کنید. همچنین بهتر است برای طبخ غذاها از روش‌هایی استفاده کنید که غذای طبخ‌شده روغن کمتری به خود جذب کند. به‌طور مثال می‌توان از ترفندهای زیر در طبخ غذا استفاده کرد:

• به‌جای سرخ کردن، غذاها را آب‌پز، کبابی یا بخارپز کنید.
• برای بهبود طعم غذاها به‌جای مصرف روغن، از ادویه‌ها کنید.
• از ظروفی که لایۀ نچسب آن خراب شده است، استفاده نکنید.
• بطری روغنی استفاده کنید که دارای اسپری، فرچۀ روغن یا آرام‌ریز باشد.

7- كاهش مصرف گوشت قرمز و فراوری‌شده

شما هم از آن دسته دیابتی‌هایی هستید که در رژیم دیابتی مصرف کربوهیدرات خود را کاهش می‌دهید؟ اگر از این دسته هستید احتمالاً برای سیر شدن به مصرف بیشتر گوشت قرمز یا گوشت‌های فراوری‌شده (مانند سوسیس و کالباس) روی می‌آورید. این انتخاب غذایی شیوه‌ای نادرست است. زیرا زیاده‌روی در مصرف گوشت قرمز یا گوشت‌های فراوری‌شده با احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی و سرطان‌ها در ارتباط است. حذف کردن پروتئین هم کار درستی نیست زیرا بدن انسان برای کار و فعالیت روزانۀ خود نیاز به مقادیر کافی پروتئین دارد. بنابراین بهتر است بیشترِ پروتئین مورد نیاز بدنتان را از منابعی مانند حبوبات، تخم‌مرغ، ماهی و گوشت طیور (مانند مرغ و بوقلمون ) وماهي دریافت کنید.

8- مصرفي كافي و به اندازۀ میوه و سبزیجات

در رژیم غذایی برای دیابتی‌ها با مصرف مقدار کافی میوه و سبزی طیف وسیعی از ویتامین‌ها، املاح و فیبر به بدنتان می‌رسد. حتی می‌توانید از میوه و سبزی به‌عنوان یک میان‌وعدۀ سالم استفاده کنید. برخی تصور می‌کنند به دلیل آنکه میوه‌ها و برخی سبزیجات (سبزیجات نشاسته‌ای) کربوهیدرات دارند باید از رژیم غذایی حذف شوند. اما این کار کاملا اشتباه است. زیرا با این کار بدنتان را از بخش قابل‌توجهی از مواد مغذی محروم می‌کنید.

9- مراقبت از میزان مصرف نمک

مصرف زیاد نمک می‌تواند منجر به افزایش خطر ابتلا به فشار خون، بیماری‌های قلبی‌عروقی و سکته شود. بسیاری از غذاهای آماده و کنسروها حاوی مقدار زیادی نمک هستند. با دقت به نشانگر رنگی تغذیه‌ای، می‌توانید محصولاتی را انتخاب کنید که نمک کمتری دارند. همچنین در تغذیۀ دیابتی بهتر است برای بهبود طعم غذاها، به‌جای نمک، از گیاهان معطر و ادویه‌ها استفاده کنید.

10- كنارگذاشتن مصرف نوشیدنی‌های الکلی

مصرف الکل در افراد دیابتی با خطرات چون افت قند خون، بالا رفتن قند خون و مشکلات قلبی‌عروقی در ارتباط است. بنابراین مصرف نوشیدنی‌های الکلی با توجه به خطراتی که برای سلامتی دارد، در جدول غذای دیابتی‌ها، توصیه نمی‌شود.

در نهايت نکتۀ پاياني شما به عنوان يك كارشناس تغذيه و رژيم درماني در زمينه سبك زندگي افراد مبتلا به ديابت چيست؟

تا اینجا یاد گرفتیم در رژیم غذایی دیابت باید به چه نکته‌هایی توجه کنیم تا بهتر بتوانیم قندخون را کنترل کنیم. در پایان لازم به یادآوری است که در کنار رعایت تغذیۀ دیابتی، انجام فعالیت بدنی منظم و ورزش بسیار اهمیت دارد. زیرا با رعایت این دو اصل در کنار هم، می‌توانی دیابت را بهتر مدیریت کرد. البته ممکن است در قدم اول، ایجاد تغییر سبک زندگی مشکل به نظر برسد. اما به خاطر داشته باشید با شروع تغییرات کوچک می‌توان به دستاوردهای بزرگی در زمینۀ سلامتی رسید.

تهيه شده در مركز روابط عمومي و اطلاع رساني بيمارستان و مركز قلب سينا